Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành quy định về án phí, lệ phí và các chi phí tố tụng khác mà người tham gia tố tụng phải chịu, tuỳ thuộc vào tư cách tham gia tố tụng của mỗi người cũng như tình tiết cụ thể của giai đoạn tố tụng mà vấn đề án phí, lệ phí được giải quyết khác nhau. Việc hiểu rõ về nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí, lệ phí cũng như nghĩa vụ phải chịu án phí của mỗi bên sẽ giúp ích rất nhiều trong quá trình tham gia tố tụng, đặc biệt trong các vụ án có giá trị lớn mà theo quy định phải chịu án phí có giá nghạch.
    Tiền tạm ứng án phí bao gồm tiền tạm ứng án phí sơ thẩm và tiền tạm ứng án phí sơ thẩm.
    Án phí bao gồm án phí sơ thẩm và án phí phúc thẩm.
    Lệ phí bao gồm lệ phí cấp bản sao bản án, quyết định và các giấy tờ khác của Toà án, lệ phí nộp đơn yêu cầu Toà án giải quyết việc dân sự, lệ phí giải quyết việc dân sự và các khoản lệ phí khác mà pháp luật có quy định.
    Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí:
    Nguyên đơn, bị đơn có yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập trong vụ án dân sự phải nộp tiền tạm ứng án phí sơ thẩm, người kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm phải nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí.
    Người yêu cầu Toà án giải quyết việc dân sự phải nộp tiền tạm ứng lệ phí giải quyết việc dân sự đó, trừ trường hợp không phải nộp tiền tạm ứng lệ phí.
    Sau khi vụ án dân sự, việc dân sự đã được giải quyết. Việc xác định nghĩa vụ phải nộp án phí được quy định như sau:
    Nghĩa vụ nộp án phí sơ thẩm:

        1/. Đương sự phải chịu án phí sơ thẩm nếu yêu cầu của họ không được Toà án chấp nhận, trừ trường hợp được miễn nộp án phí sơ thẩm hoặc không phải nộp án phí sơ thẩm.
        2/. Trong trường hợp các bên đương sự không tự xác định được phần tài sản của mình trong khối tài sản chung và có yêu cầu Toà án giải quyết chia tài sản chung đó thì mỗi bên đương sự phải nộp án phí sơ thẩm tương ứng với phần giá trị tài sản mà họ được hưởng.
        3/. Trước khi mở phiên toà, Toà án tiến hành hoà giải nếu các bên thoả thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án thì họ chỉ phải chịu một nửa mức án phí sơ thẩm theo quy định.
        4/. Trong vụ án ly hôn thì nguyên đơn phải nộp án phí sơ thẩm, không phụ thuộc vào việc Toà án chấp nhận hay không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn. Trong trường hợp cả hai thuận tình ly hôn thì mỗi bên đương sự phải chịu một nửa án phí sơ thẩm.

    Nghĩa vụ nộp án phí phúc thẩm:
        1/. Đương sự kháng cáo phải nộp án phí phúc thẩm, nếu Toà án cấp phúc thẩm giữ nguyên bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp án phí phúc thẩm.
        2/. Trong trường hợp Toà án cấp phúc thẩm sửa bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo thì đương sự kháng cáo không phải nộp án phí phúc thẩm; Toà án cấp phúc thẩm phải xác định lại nghĩa vụ nộp án phí sơ thẩm theo quy định về nghĩa vụ nộp án phí sơ thẩm.
        3/. Trong trường hợp Toà án cấp phúc thẩm quyết định huỷ bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo để xét xử sơ thẩm lại thì đương sự kháng cáo không phải nộp án phí phúc thẩm; nghĩa vụ nộp án phí được xác định lại khi giải quyết sơ thẩm lại vụ án.

    Biểu mức tính án phí được quy định như sau:

Giá trị tài sản có tranh chấp

Mức án phí

a) từ 4.000.000 đồng trở xuống

200.000 đồng

b) Từ trên 4.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng

5% giá trị tài sản có tranh chấp

c) Từ trên 400.000.000 đồng đến

800.000.000 đồng

20.000.000 đồng + 4% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 400.000.000 đồng

d) Từ trên 800.000.000 đồng đến

2.000.000.000 đồng

36.000.000 đồng + 3% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 800.000.000 đồng

đ) Từ trên 2.000.000.000 đồng đến

4.000.000.000 đồng

72.000.000 đồng + 2% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 2.000.000.000 đồng

e) Từ trên 4.000.000.000 đồng

112.000.000 đồng + 0,1% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 4.000.000.000 đồng.

    Việc xác định mức án phí phải chịu trong vụ án có ý nghĩa rất quan trọng khi tham gia tố tụng, giúp cho các bên đương sự hiểu rõ hậu quả pháp lý của việc yêu cầu khởi kiện cũng như các trường hợp phải chịu án phí để đưa ra các quyết định hợp tình hợp lý trong suốt quá trình tham gia tố tụng. Luật sư giỏi tư vấn án phí sẽ là nơi trợ giúp pháp lý hiệu quả nhất cho quý thân chủ khi cần ước tính số tiền tạm ứng án phí hoặc mức án phí phải chịu khi khởi kiện, làm cơ sở để cân nhắc khi đưa ra yêu cầu khởi kiện đặc biệt là trong các vụ án tranh chấp tài sản có giá trị đặc biệt lớn.

    Luật sư Trần Đăng Minh.