Việc thừa kế được mở tại thời điểm người để lại di sản thừa kế chết đi, sau khi phát sinh thừa kế thì những người được hưởng thừa kế được quyền hưởng di sản thừa kế theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật. Trong thực tế, những người được thừa kế khi thực hiện quyền được thừa kế của mình không nắm rõ các quy định của pháp luật có liên quan đến thời hiệu khởi kiện về quyền thừa kế, dẫn đến việc bị Toà án từ chối thụ lý hồ sơ khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế do đã hết thời hiệu khởi kiện đòi quyền thừa kế. Vậy thời hiệu khởi kiện thừa kế là bao nhiêu năm và khi hết thời hiệu khởi kiện thừa kế thì có cách nào để đòi quyền thừa kế cho mình không? Luật sư giỏi tư vấn thời hiệu khởi kiện thừa kế như sau:
    Về thời hiệu khởi kiện thừa kế được quy định tại Bộ luật dân sự:
    Điều 648 Bộ luật Dân sự 1995 quy định:
    Thời hiệu khởi kiện về quyền thừa kế là mười năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
    Điều 645 Bộ luật Dân sự 2005 quy định:
    Thời hiệu khởi kiện để người thừa kế yêu cầu chia di sản, xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là mười năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.
    Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là ba năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
    Tuy nhiên, trong thực tiễn thì pháp luật đã không dự liệu hết những trường hợp như việc người được thừa kế không biết thời điểm người để lại di sản chết (thời điểm mở thừa kế) hoặc không biết mình là người được thừa hưởng di sản theo nội dung của di chúc… Chúng tôi không tìm thấy các quy định nào khác loại trừ, không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với các vấn đề nêu trên, đây cũng là vấn đề pháp lý phát sinh nhiều trong thực tế của chúng ta hiện nay. Việc quy định cứng nhắc nêu trên đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được hưởng di sản theo pháp luật hoặc theo di nguyện của người để lại di sản (theo di chúc).
    Liên quan đến thời hiệu khởi kiện về thừa kế. Pháp luật có liên quan quy định về những trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện:
    Theo quy định tại điểm 2.4 mục I Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao quy định.
    a. Trường hợp trong thời hạn mười năm, kể từ thời điểm mở thừa kế mà các đồng thừa kế không có tranh chấp về quyền thừa kế và có văn bản cùng xác nhận là đồng thừa kế hoặc sau khi kết thúc thơi hạn mười năm mà các đồng thừa kế không có tranh chấp về hành thừa kế và đểu thừa nhận di sản do người chết để lại chưa chia thì tài sản đó trở thành tài sản chung của các thừa kế. Khi có tranh chấp và yêu cầu Tòa án giải quyết thì không áp dụng thời hiệu khởi kiện về quyền thừa kế, mà áp dụng các quy định của pháp luật về chia tài sản chung để giải quyết và cần phân biệt như sau:
    a.1. Trường hợp có di chúc mà các đồng thừa kế không có tranh chấp và thỏa thuận việc chia tài sản sẽ được thực hiện theo di chúc khi có nhu cầu chia tài sản thì việc chia tài sản chung đó được thực hiện theo di chúc.
    a.2. Trường hợp không có di chúc mà các đồng thừa kế thỏa thuận về phần mỗi người được hưởng khi có nhu cầu chia tài sản, thì việc chia tài sản chung đó được thực hiện theo thỏa thuận của họ.
    a.3. Trường hợp không có di chúc và các đồng thừa kế không có thỏa thuận về phần mỗi người được hưởng khi có nhu cầu chia tài sản, thì việc chia tài sản chung đó được thực hiện theo quy định của pháp luật về chia tài sản chung.
    b. Trường hợp người chết để lại di sản cho các thừa kế, nhưng các thừa kế không trực tiếp quản lý, sử dụng mà di sản đó đang được người khác chiếm hữu bất hợp pháp hoặc thuê, mượn, quản lý theo ủy quyền… thì các thừa kế có quyền khởi kiện người khác để đòi lại di sản”.

    Theo quy định nêu trên, pháp luật đã liệt kê một số trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện về thừa kế. Tuy nhiên, Nghị quyết đã không đưa ra khái niệm liên quan như: “Có văn bản cùng xác nhận” là như thế nào? Hình thức, nội dung cụ thể? Văn bản có buộc phải được lập thành một văn bản riêng biệt, hay có thể được gộp chung vào phần nội dung của văn bản khác… Việc quy định tóm gọn như trên dẫn đến cách hiểu và áp dụng pháp luật không thống nhất của các cấp Tòa án (nguyên tắc pháp luật phải được hiểu theo một nghĩa thống nhất) gây khó khăn cho việc người khởi kiện thực hiện quyền khởi kiện của mình. Đơn cử một vụ việc mà chúng tôi được khách hàng nhờ trợ giúp pháp lý, sau khi tự mình tiến hành thủ tục khởi kiện nhưng không mang lại kết quả vì đã nhiều tháng qua nhưng Tòa án có thẩm quyền không thụ lý vụ án với lý do không có văn bản cùng xác nhận của các đồng thừa kế và xác nhận đây là tài sản chung chưa chia. Trong khi người khởi kiện đã cung cấp tài liệu là các biên bản hòa giải thể hiện việc tài sản tranh chấp sẽ được bán và chia, ngoài ra còn có di chúc của người để lại di sản (Thời điểm mở thừa kế đã trên 10 năm).
    Hiện nay, nhà nước khi tiến hành làm luật chúng ta thường căn cứ và dựa vào những giá trị truyền thống tốt đẹp của cha ông để lại… Tuy nhiên, chúng ta lại không ghi nhận và có các quy định cụ thể để tránh những tranh chấp phát sinh từ những giá trị truyền thống tôt đẹp đó (pháp luật phải thay đổi kịp theo xu hướng phát triển của xã hội). Việc người cha mất trước đã hơn 10 năm, mẹ và con trai tiếp tục ở trên phần nhà đất này đến lúc người mẹ mất thì các anh chị em yêu cầu chia thừa kế thì việc các đồng thừa kế có còn thời hiệu thực hiện quyền khởi kiện phần di sản của người cha hay không? Phần di sản trên được giải quyết như thế nào?
    Trên đây là những vấn đề pháp lý cơ bản có liên quan đến thời hiệu khởi kiện thừa kế và việc xác lập tài sản chung chưa chia trong trường hợp cùng thống nhất quản lý khối di sản chung do người chết để lại một cách hợp pháp. Ngoài những quy định kể trên, trong thực tế luôn phát sinh nhiều tình tiết đa dạng và phức tạp mang tính riêng biệt mà pháp luật không thể dự liệu hết, nếu quý khách hàng gặp những khó khăn vướng mắc trong quá trình tự mình thực hiện thủ tục khởi kiện yêu cầu phân chia di sản thừa kế thì nên tìm cho mình luật sư giỏi tư vấn thời hiệu khởi kiện thừa kế để được trợ giúp pháp lý.
    Văn phòng luật sư Thiên Định, với đội ngũ luật sư, chuyên viên giỏi, giàu kinh nghiệm chuyên thực hiện tư vấn pháp luật về lĩnh vực thừa kế, khai nhận di sản thừa kế, tư vấn, cử luật sư tham gia tranh tụng trong các vụ án Tranh chấp về thừa kế chắc chắn sẽ mang lại sự hài lòng cho quý khách hàng.

    Luật sư Trần Văn Trung